VIỆN KIỂM NGHIỆM AN TOÀN VỆ SINH THỰC PHẨM QUỐC GIA

Sau 6 năm triển khai, Dự án SAFEGRO góp phần hoàn thiện chính sách và xây dựng hệ thống an toàn thực phẩm hiện đại, dựa trên quản lý nguy cơ tại Việt Nam.

Hành trình 6 năm vì một hệ sinh thái thực phẩm bền vững

Dự án An toàn thực phẩm vì sự phát triển (SAFEGRO) là Dự án hỗ trợ kỹ thuật do Chính phủ Canada tài trợ không hoàn lại với tổng kinh phí 15,3 triệu CAD. Dự án được triển khai từ năm 2020-2026 với cơ quan chủ quản là Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trước đây là Bộ NN&PTNT), phối hợp cùng Bộ Y tế và Bộ Công Thương.

SAFEGRO tập trung vào 3 trụ cột chính: nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về an toàn thực phẩm (ATTP); tăng cường năng lực cạnh tranh cho các tác nhân trong chuỗi giá trị; và thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ thực phẩm an toàn của người tiêu dùng. Thông qua 12 báo cáo hỗ trợ kỹ thuật và các hội thảo tham vấn quốc gia, SAFEGRO góp phần vào quá trình sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, giúp hình thành Nhóm chuyên gia đánh giá nguy cơ liên Bộ và nâng cao năng lực cho hàng nghìn cán bộ nhà nước về quản lý rủi ro và đánh giá nguy cơ chuyên sâu.

Bên cạnh đó, nhiều mô hình điểm như HTX Cần Giờ - Tương Lai (thủy sản), chuỗi thịt lợn Hoàng Long, rau Văn Đức, Phú Lộc và Phong Thúy đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về điều kiện ATTP, đạt các chứng nhận quốc tế (HACCP, GlobalGAP) và giúp tăng doanh thu đáng kể cho người sản xuất. Dự án cũng thúc đẩy chuyển

đổi số với các hệ thống truy xuất nguồn gốc theo chuẩn GS1 và quản lý thông tin phòng thí nghiệm (LIMS), đồng thời đẩy mạnh các chương trình ATTP trong trường học và cơ sở đào tạo, tiếp cận rộng rãi đến cán bộ, sinh viên và trẻ em.

Trong khuôn khổ hội nghị tổng kết Dự án SAFEGRO sáng 16/4, các đại diện từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo đều đánh giá cao tác động thiết thực của dự án trong quá trình quản lý vệ sinh và an toàn thực phẩm.

Từ thực tiễn triển khai, đại diện Chợ đầu mối Bình Điền cho biết, dự án đã tích cực phối hợp với địa phương trong công tác tuyên truyền các quy định về vệ sinh, sơ chế thực phẩm. Các tài liệu truyền tải ngắn gọn, dễ hiểu nên tiểu thương có thể sử dụng và áp dụng ngay trong hoạt động sản xuất, mua bán. Nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh người dân là đối tượng hưởng lợi rõ rệt, đặc biệt thông qua hoạt động truy xuất nguồn gốc và giáo dục ATTP từ sớm tại các trường mầm non như Thanh Oai.

"Dự án đã góp phần tăng cường năng lực toàn hệ thống, bảo đảm nguồn cung thực phẩm an toàn và sức khỏe người dân, cũng như khách quốc tế. Hà Nội đang có kế hoạch phát huy, nhân rộng các mô hình như chợ Thượng Thanh, Minh Khai, trong đó đặt trọng tâm minh bạch sản phẩm, truy xuất nguồn gốc từ chăn nuôi đến bày bán tại chợ. Đồng thời, cải thiện tổ chức ngành hàng và thay đổi hành vi của các tác nhân trong chuỗi", phía Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội thông tin.

Lộ trình hiện đại hóa quản trị an toàn thực phẩm dựa trên nguy cơ

Theo TS. Brian Bedard, Giám đốc về an toàn thực phẩm và sức khoẻ động vật của Công ty Alinea International, một trong những bài học cốt lõi là cải cách an toàn thực phẩm dựa trên bằng chứng khoa học, đặc biệt là phân tích nguy cơ. Phân định rõ trách nhiệm và thiết lập các chức năng chuyên môn độc lập giúp tăng tính khách quan trong ra quyết định.

Khi đó, chính sách được xây dựng dựa trên quản trị tích hợp, đi đôi với nâng cao năng lực thực thi, nhất là ở cấp địa phương. Hệ thống dữ liệu tích hợp sẽ là nền tảng của quản lý an toàn thực phẩm hiện đại; các mô hình thí điểm như thanh tra dựa trên nguy cơ hay hệ thống quản lý thông tin phòng thí nghiệm (LIMS) sẽ tạo cơ sở để mở rộng.

Về thanh tra và kiểm nghiệm, cách tiếp cận phòng ngừa theo quy trình hiệu quả hơn so với kiểm tra sản phẩm cuối cùng. Chuyển đổi số, đặc biệt là truy xuất nguồn gốc và hệ thống dữ liệu, giúp nâng cao tính minh bạch, nhưng cần lộ trình dài hạn, tiêu chuẩn hóa và đầu tư vào năng lực con người.

“Chúng ta phải quản lý an toàn thực phẩm xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị. Các can thiệp đơn lẻ không đủ nếu rủi ro vẫn tồn tại ở các khâu khác. Việc áp dụng các hệ thống quản lý, truy xuất nguồn gốc cũng cần đi kèm cơ chế khuyến khích phù hợp nhằm thúc đẩy động lực kinh tế.

Ngoài ra, cần chuyển từ nâng cao nhận thức sang thay đổi hành vi cụ thể thông qua các công cụ trực quan và gắn với thực tiễn. Để tăng tính bền vững, truyền thông nên kết hợp với giám sát và thực thi, cùng hệ thống giáo dục nhằm hình thành văn hóa an toàn thực phẩm lâu dài”, TS. Brian Bedard cho biết.

Một kinh nghiệp khác từ Dự án là lồng ghép giới và trao quyền cho phụ nữ xuyên suốt quá trình thực hiện. Đồng thời, xây dựng chương trình đào tạo dựa trên năng lực, có tính hệ thống và dài hạn, là yếu tố then chốt để chuyên nghiệp hóa đội ngũ.

Trên cơ sở đó, ông Bedard khuyến nghị Việt Nam tiếp tục hoàn thiện thể chế, củng cố cơ chế điều phối thống nhất, thúc đẩy quản lý dựa trên nguy cơ và phát triển hệ thống dữ liệu tích hợp. Chuyển đổi số triển khai theo lộ trình rõ ràng, đồng bộ và bền vững. Đồng thời, tăng cường thực thi, đặc biệt ở khu vực phi chính chức, gắn yêu cầu an toàn thực phẩm với động lực thị trường để thúc đẩy tuân thủ.

“Chính quyền địa phương giữ vai trò hiện thực hoá các chính sách an toàn thực phẩm, trong khi khu vực tư nhân chủ động đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và uy tín thị trường. Mặt khác, các đối tác phát triển sẽ tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật, thúc đẩy chuyển đổi số, tăng cường phối hợp và nhân rộng các mô hình hiệu quả, hướng đến chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm minh bạch, trách nhiệm và bền vững”, ông chia sẻ.

Phương Linh - Hồng Ngọc 

Nguồn https://nongnghiepmoitruong.vn